In het rode narrenpak zit Stańczyk alleen en peinzend, terwijl achter een geopende deur het hofbal doorgaat. Deze kunstreproductie wordt op aanvraag in ons atelier gedrukt in een oplage van honderd genummerde exemplaren en ingelijst aan huis bezorgd.
Stańczyk
Techniek, papier en lijst
Pigmentdruk op Hahnemühle Museum Etching, 350 g/m²: mat, zuurvrij, met een zichtbare vezelstructuur die de verfhuid van het origineel benadert. De lijst is een slanke, matzwarte aluminium profiellijst, in Nederland gemaakt. Geen glas: je kijkt naar het papier, niet naar je eigen spiegelbeeld.
Bezorging
Geen pakketje. Elk werk verlaat het atelier ingelijst, in een op maat gemaakte doos, en reist als vracht: niet gesorteerd, niet gestapeld, niet gegooid. Wij bezorgen aan huis, zodat het werk aankomt zoals het bij ons vertrok.
Waarom willem.
Eén papier, één lijst, één maatvoering die klopt. Wij kiezen vooraf, zodat je alleen nog het werk hoeft te kiezen. Geen eindeloze combinaties, geen twijfel: een verzameling oude meesters, gedrukt zoals ze het verdienen.
Stańczyk (Stańczyk w czasie balu na dworze królowej Bony wobec straconego Smoleńska), 1862
Historisch genrestuk / zelfportret · 120 × 88 cm (47,2 × 34,6 in)
Historisme
Muzeum Narodowe w Warszawie, Warschau, inv. MP 433
Catalogustekst
In een donkere hofkamer zit de nar Stańczyk alleen en in gedachten verzonken. Hij draagt het rode narrenpak, maar zijn houding is die van een man die zwaar tobt. Door een geopende deur achter hem gaat een uitgelaten hofbal door; het licht en de muziek van het feest reiken niet tot de plek waar hij zit. Op de tafel naast hem ligt een brief met het bericht van het verlies van Smolensk in 1514. Jan Matejko schilderde dit tafereel in 1862, in een zaal aan het Poolse koningshof zoals hij zich de zestiende eeuw voorstelde.
De compositie zet de eenzame denker tegenover het feest. Matejko plaatst de nar groot en stil op de voorgrond, terwijl de vrolijkheid in de verlichte zaal klein en op afstand blijft. Het rood van het kostuum trekt het oog meteen naar de peinzende figuur; de rest van de kamer houdt de schilder in gedempte, donkere tonen. De trekken van de nar zijn die van Matejko zelf. Hij beeldde zich af als Stańczyk, de hoffiguur die als enige de dreiging voor zijn land doorziet terwijl het hof feestviert. Die dubbele lezing, nar en waarschuwende denker, maakt het werk tot een verkapt zelfportret.
Binnen het historisme, de negentiende-eeuwse stroming die de nationale geschiedenis tot onderwerp koos, staat dit doek aan het begin van Matejko's reeks grote historische taferelen. Stańczyk hoort bij de bekendste werken van de Poolse historieschilderkunst en is een vroeg werk, gemaakt toen de schilder vierentwintig was. De denkende nar die het naderende onheil doorziet, groeide daarna uit tot een blijvend motief in de Poolse cultuur.
Het schilderij, olieverf op doek van 88 bij 120 centimeter, bevindt zich in de collectie van het Muzeum Narodowe w Warszawie in Warschau. Bij willem. wordt Stańczyk als kunstdruk in een beperkte oplage uitgevoerd, op aanvraag gedrukt in het eigen atelier in Nederland en binnen drie weken ingelijst aan huis bezorgd.
Over de stroming
Het historisme bracht in de negentiende eeuw de geschiedenis groots en gedetailleerd in beeld. Kostuums, wapens en interieurs zijn met grote zorg naar de bronnen weergegeven. Een enkel moment uit het verleden krijgt de spanning van een toneelstuk, waarin een heel verhaal besloten ligt. De stroming sloot aan bij het groeiende besef van nationale geschiedenis en werd veel getoond op de grote salons.
In deze verzameling staan Jan Matejko, Jean-Leon Gerome en Lawrence Alma-Tadema voor deze verhalende schilderkunst. Matejko bracht de sleutelmomenten van de Poolse geschiedenis op enorme doeken. Gerome schilderde de oudheid en het Oosten met scherpe precisie. Alma-Tadema riep het dagelijks leven van Rome en Griekenland tot in het marmer nauwkeurig op. Zij lieten het verleden voor een breed publiek herleven.
Wie het historisme herkent, let op de zorgvuldig weergegeven kostuums, wapens en gebouwen en op de theatrale, verhalende opzet. De stroming beleefde haar hoogtepunt op de grote salons en in de nationale musea van de negentiende eeuw. Al raakte de smaak later op de moderne kunst gericht, deze doeken bepaalden lang het beeld dat een breed publiek van de geschiedenis had. Verwant is de romantiek, die het verleden eveneens groots verbeeldde; het verschil is dat de romantiek de stemming zoekt en het historisme de gebeurtenis, tot in het kostuum gedocumenteerd.
Bron: Muzeum Narodowe, Warschau.
Meer uit Historisme
