Caspar David Friedrich

Caspar David Friedrich (1774-1840) was de centrale landschapsschilder van de Duitse Romantiek. Hij werd geboren in Greifswald, kreeg zijn eerste lessen bij Johann Gottfried Quistorp en studeerde daarna aan de academie van Kopenhagen. Vanaf 1798 werkte hij in Dresden. Daar maakte hij van het landschap de drager van geestelijke betekenis: berg, zee en mist werden bij hem beelden van vergankelijkheid, geloof en het menselijk tekort.

Zijn werkwijze verliep in twee fasen. Op studiereizen naar Rügen, de Oostzeekust en Saksisch Zwitserland tekende hij buiten nauwkeurige studies van rotsen, bomen, wolken en lichtval. De schilderijen zelf stelde hij pas later in zijn atelier samen, uit geheugen en verbeelding, zodat elk landschap een geconstrueerd beeld is en geen topografisch verslag. Kenmerkend is de Rückenfigur: een kleine, van de kijker afgewende figuur die het landschap in staart. Doordat de figuur ons de rug toekeert, kijkt de beschouwer als het ware mee en wordt de ruimte een innerlijke ervaring.

Binnen de Romantiek gaf Friedrich vorm aan het sublieme: het landschap dat de mens overweldigt en klein maakt. Die grondtoon verklaart waarom zijn werk na zijn dood in 1840 lang uit de aandacht verdween. Pas rond 1900, met de opkomst van het Symbolisme, werd het herontdekt en kreeg hij de plaats die hij nu inneemt. Sindsdien geldt hij als de schilder die het Duitse landschap tot een geestelijk beeld verhief.

Kernwerken van Friedrich bevinden zich vandaag in de Hamburger Kunsthalle, waaronder De wandelaar boven de nevelzee. De werken die willem. in deze collectie samenbrengt, tonen beide kanten van zijn oeuvre: de weidse bergpanorama's en zeegezichten naast de stillere, meer besloten taferelen. Ze zijn als kunstdruk in beperkte oplage beschikbaar.

Bron: Werner Hofmann, Caspar David Friedrich (2000); collectietoelichtingen Hamburger Kunsthalle.