Lazar Markovitsj Lissitzky

El Lissitzky (1890-1941) studeerde architectuur, eerst in Darmstadt en na de Eerste Wereldoorlog in Moskou. Dat is de sleutel tot zijn werk: hij benaderde het beeldvlak als een bouwer, niet als een schilder. In 1919 haalde Marc Chagall hem naar de kunstschool van Vitebsk, waar ook Kasimir Malevitsj lesgaf en waar de twee al snel tegenover elkaar kwamen te staan.

Uit die ontmoeting kwam de Proun voort, een woord dat Lissitzky zelf verzon voor wat hij een overstapstation tussen schilderkunst en architectuur noemde. Een Proun heeft geen boven en geen onder. Vlakken, balken en cirkels hangen in een ruimte die van meerdere kanten tegelijk lijkt te worden bekeken, alsof een bouwtekening is losgeraakt van de grond. Het suprematisme van Malevitsj blijft plat; Lissitzky trekt het de ruimte in. Wie ernaar kijkt weet niet waar hij staat, en dat is de bedoeling.

Hij was daarnaast een van de invloedrijkste vormgevers van de twintigste eeuw. Zijn boekontwerpen, tentoonstellingsruimtes en typografie legden vast hoe moderne bladspiegels eruitzien, en in Berlijn en Hannover bracht hij de Russische avant-garde in contact met De Stijl en het Bauhaus. Hij werkte door tot vlak voor zijn dood aan tuberculose in 1941, aan het eind vooral aan propaganda-affiches.

De drie bladen in de collectie van willem. komen uit de Kestnermap Proun, een reeks van zes litho's die in 1923 in Hannover verscheen. Werk uit die reeks bevindt zich onder meer in het Museu Coleção Berardo in Lissabon. Elk werk is als kunstdruk in een oplage van 100 beschikbaar.

Bron: collectietoelichtingen Museu Coleção Berardo, Lissabon.