Blad 4 uit de Eerste Kestnermappe van El Lissitzky is een abstracte Proun-litho, in 1923 in Hannover uitgegeven door de Kestner-Gesellschaft. Deze kunstreproductie wordt op aanvraag in ons atelier gedrukt in een oplage van honderd genummerde exemplaren en ingelijst aan huis bezorgd.
Kestnermap Proun, blad 4
Techniek, papier en lijst
Pigmentdruk op Hahnemühle Museum Etching, 350 g/m²: mat, zuurvrij, met een zichtbare vezelstructuur die de verfhuid van het origineel benadert. De lijst is een slanke, matzwarte aluminium profiellijst, in Nederland gemaakt. Geen glas: je kijkt naar het papier, niet naar je eigen spiegelbeeld.
Bezorging
Geen pakketje. Elk werk verlaat het atelier ingelijst, in een op maat gemaakte doos, en reist als vracht: niet gesorteerd, niet gestapeld, niet gegooid. Wij bezorgen aan huis, zodat het werk aankomt zoals het bij ons vertrok.
Waarom willem.
Eén papier, één lijst, één maatvoering die klopt. Wij kiezen vooraf, zodat je alleen nog het werk hoeft te kiezen. Geen eindeloze combinaties, geen twijfel: een verzameling oude meesters, gedrukt zoals ze het verdienen.
Kestnermap Proun, blad 4 (Kestnermappe Proun, Rob. Leunis and Chapman GmbH Hannover #4), 1923
Abstracte compositie · 45,2 × 61 cm (17,8 × 24,0 inch)
Suprematisme
Museu Coleção Berardo, Lissabon
Catalogustekst
El Lissitzky liet in 1923 in Hannover een map van zes litho's drukken. De Kestner-Gesellschaft, een particuliere kunstvereniging die de moderne kunst in de stad steunde, gaf hem daartoe de opdracht, nadat zij in 1922 een tentoonstelling van zijn werk had ingericht. De steendrukken kwamen van de pers bij Robert Leunis & Chapman en verschenen als de Eerste Kestnermappe Proun. Dit is het vierde blad uit die map, gemaakt toen de kunstenaar zich vanuit Rusland in de Duitse avant-garde had gevestigd.
Het blad toont een zwevende constructie in schuine, axonometrische projectie. Bovenin schuiven vlakke vormen over elkaar: bleke en grijze parallellogrammen, een okergele baan en een massief zwart blok dat als een getrapte hoek is uitgesneden. Uit die groep dalen dunne, strakke lijnen omlaag, alsof het bouwsel aan draden hangt. Onderaan rusten ze op een zwarte schijf die binnen een fijn getekende cirkel ligt, met daaronder een horizontale grondlijn en een dunne diagonaal. Lissitzky drukte het geheel in zwart, grijs en oker op een korrelig, roomkleurig vel. De litho meet 45,2 bij 61 centimeter. Zulke werken noemde hij Proun, zijn eigen term voor het overstappunt tussen schilderkunst en bouwkunst.
Met de Kestnermappe bracht Lissitzky zijn Proun-idee onder de aandacht van verzamelaars en kunstenaars in Duitsland. In deze jaren pendelde hij tussen Berlijn, Hannover en Zwitserland en onderhield hij contacten met De Stijl, het constructivisme en de kring rond het Bauhaus. Via de gedrukte map bereikten zijn ruimtelijke experimenten een Duits publiek dat zijn schilderijen zelden onder ogen kreeg. De kleine oplage raakte van daaruit verspreid over Europese museum- en privécollecties.
Omdat de Kestnermappe in oplage werd gedrukt, bevinden exemplaren van dit vierde blad zich vandaag in uiteenlopende collecties. Een reeks wordt bewaard in het Museu Coleção Berardo in Lissabon; een ander exemplaar hoort tot de collectie van de National Galleries of Scotland, die het in 1983 aankocht. Bij willem. wordt dit blad als kunstdruk in beperkte oplage uitgevoerd, op aanvraag gedrukt in het eigen atelier in Nederland en binnen drie weken ingelijst aan huis bezorgd.
Over de stroming
Het suprematisme ontstond rond 1915 in Rusland en bracht de schilderkunst terug tot haar grondvormen: het vierkant, de balk en de cirkel. Gekleurde vlakken zweven in een lege, witte ruimte, los van elke verwijzing naar de zichtbare wereld. Kleur en verhouding zijn er het enige onderwerp. Kazimir Malevitsj vatte die stap samen in zijn zwarte vierkant, dat hij als een nieuw begin van de kunst beschouwde.
In deze verzameling staan Malevitsj, El Lissitzky en Ivan Kliun voor deze radicale abstractie. Lissitzky zette de vlakken in beweging in zijn constructies, die hij zelf Proun noemde. Kliun bewoog van het kubo-futurisme naar de zuivere vorm. Het suprematisme zocht geen afbeelding maar een geheel nieuw beeld, en oefende grote invloed uit op de vormgeving en de architectuur van de twintigste eeuw.
Wie het suprematisme herkent, let op de zwevende, strak begrensde vlakken, de primaire kleuren en de lege, witte grond. De beweging was kort maar ingrijpend en viel samen met de omwentelingen in Rusland rond 1917. Haar taal van zuivere vorm en ruimte werd opgenomen in de vormgeving, de typografie en de architectuur, en bleef de abstracte kunst voeden. Verwant is De Stijl, die in dezelfde jaren in Nederland ontstond; het verschil is dat De Stijl de vlakken in een vast raster bindt en het suprematisme ze vrij laat zweven.
Bron: Stedelijk Museum, Amsterdam.
Meer van El Lissitzky
Meer uit Suprematisme
