Compositie I (stilleven) van Theo van Doesburg is een kubistisch stilleven uit 1916 waarin een citroen opgaat in een geometrisch lijnenraster. Deze kunstreproductie wordt op aanvraag in ons atelier gedrukt in een oplage van honderd genummerde exemplaren en ingelijst aan huis bezorgd.
Compositie I (stilleven)
Techniek, papier en lijst
Pigmentdruk op Hahnemühle Museum Etching, 350 g/m²: mat, zuurvrij, met een zichtbare vezelstructuur die de verfhuid van het origineel benadert. De lijst is een slanke, matzwarte aluminium profiellijst, in Nederland gemaakt. Geen glas: je kijkt naar het papier, niet naar je eigen spiegelbeeld.
Bezorging
Geen pakketje. Elk werk verlaat het atelier ingelijst, in een op maat gemaakte doos, en reist als vracht: niet gesorteerd, niet gestapeld, niet gegooid. Wij bezorgen aan huis, zodat het werk aankomt zoals het bij ons vertrok.
Waarom willem.
Eén papier, één lijst, één maatvoering die klopt. Wij kiezen vooraf, zodat je alleen nog het werk hoeft te kiezen. Geen eindeloze combinaties, geen twijfel: een verzameling oude meesters, gedrukt zoals ze het verdienen.
Compositie I (stilleven), 1916
Stilleven · 67,0 × 63,3 cm (26,4 × 24,9 inch)
Kubisme
Kröller-Müller Museum, Otterlo, inv. KM 106.123
Catalogustekst
Compositie I (stilleven) toont een tafel met vaatwerk en een citroen, teruggebracht tot een raster van horizontalen, verticalen en cirkels. Theo van Doesburg schilderde het werk in 1916, het jaar waarin hij zijn figuratieve onderwerpen stap voor stap tot vlakke tekens begon te ordenen. Het stilleven blijft herkenbaar, maar de voorwerpen zijn niet langer het onderwerp. De maten van het doek zijn 67 bij 63,3 centimeter.
De opbouw volgt een strak systeem van lijnen dat het kubisme van die jaren verraadt. Van Doesburg herleidde de voorwerpen tot kleurvlakken tussen zwarte contouren; ronde vormen werden cirkelsegmenten, rechte randen werden balken. De kleur blijft gedempt en ondergeschikt aan de tekening. Onder het geometrische weefsel is de omtrek van het oorspronkelijke tafereel nog te volgen, met de citroen als vast herkenningspunt.
Binnen het oeuvre markeert het werk de overgang naar het volledig abstracte. Compositie I (stilleven) laat de stap zien waarmee Van Doesburg vlak voor De Stijl een herkenbaar motief tot een abstract lijnenspel terugbracht. Een jaar later, in 1917, richtte hij samen met Piet Mondriaan het tijdschrift De Stijl op, dat de geometrische abstractie in Nederland een programma gaf. Het schilderij maakt deel uit van de collectie van het Kröller-Müller Museum in Otterlo.
In Otterlo hangt het stilleven tussen vroeg werk van tijdgenoten die dezelfde weg naar de abstractie zochten. Het jaar 1916 plaatst het kort voor de doorbraak die Van Doesburg tot een van de theoretici van De Stijl zou maken. Bij willem. is Compositie I (stilleven) verkrijgbaar als kunstdruk in beperkte oplage, op aanvraag gedrukt in het eigen atelier in Nederland en binnen drie weken ingelijst aan huis bezorgd.
Over de stroming
Het kubisme brak vanaf 1907 in Parijs de vorm open in facetten en toonde een voorwerp vanuit meerdere gezichtspunten tegelijk. Ruimte en tijd raken zo in het platte vlak verweven. In Rusland ontstond kort daarna het kubo-futurisme, dat aan die ontleding de beweging en de energie van de moderne, machinale tijd toevoegde. Beide stromingen maakten de weg vrij naar de volledige abstractie.
In deze verzameling staan onder anderen Juan Gris, Jean Metzinger en Ivan Kliun voor deze vernieuwing. Gris gaf het kubisme een heldere, haast bouwkundige orde. Metzinger verbond de facetten met een fijne kleur. Kliun bracht de Russische variant naar de rand van het suprematisme. Zij ontleedden het zichtbare en gaven de schilderkunst een geheel nieuwe grammatica van vorm en ruimte.
Wie het kubisme herkent, let op de opgebroken vorm, de facetten en de gedempte, aardse kleuren van de vroege jaren. Het kubo-futurisme voegde daar meer kleur, ritme en beweging aan toe. Samen vormden zij de scharnier tussen de herkenbare wereld en de volledige abstractie, en hun ontleding van vorm en ruimte bleef de hele eeuw doorwerken. Het suprematisme zette de volgende stap: waar het kubisme het voorwerp ontleedt maar herkenbaar houdt, laat het suprematisme het voorwerp helemaal los.
Meer van Theo van Doesburg
Meer uit Kubisme / Kubo-Futurisme
