Amandelbloesem, het schilderij dat Van Gogh voor een pasgeboren kind maakte
Op 31 januari 1890 werd in Parijs een kind geboren dat naar hem vernoemd was. Van Gogh, opgenomen in Saint-Rémy, begon vrijwel meteen aan een doek voor zijn neefje: geen portret, maar een bloeiende amandeltak tegen de lucht.
Amandelbloesem · Vincent van Gogh · 1890
Een geboortebericht in een inrichting
Op 31 januari 1890 kreeg Vincent van Gogh (1853-1890) bericht uit Parijs. Zijn broer Theo en diens vrouw Jo van Gogh-Bonger hadden een zoon gekregen. Het kind kreeg de naam Vincent Willem, naar zijn oom.
Van Gogh zat op dat moment in Saint-Rémy-de-Provence, waar hij zich een jaar eerder vrijwillig had laten opnemen in een inrichting. Hij begon vrijwel meteen aan een schilderij voor het kind. Wat hij maakte was geen portret en geen huiselijk tafereel, maar een bloeiende amandeltak tegen de lucht.
De amandelboom is in Zuid-Frankrijk een van de eerste fruitbomen die bloeit, vroeg in het voorjaar, wanneer het meeste eromheen nog kaal staat. Een boom die bloeit terwijl de rest nog wacht: dat is het verband tussen het schilderij en de geboorte, en het staat er zonder dat het uitgelegd wordt.
Wat Van Gogh er zelf over schreef
In maart 1890 schreef Van Gogh aan zijn broer over het doek. Hij noemde het het geduldigst gemaakte werk uit zijn oeuvre, geschilderd met rust en met een grotere zekerheid van toets dan hij gewend was. Met toets bedoelde hij de manier waarop de verf met de kwast wordt aangebracht: de zichtbare streek zelf.
Het beste, het geduldigst gemaakte dat ik had gedaan, met rust en een grotere zekerheid van toets geschilderd. En de volgende dag naar de knoppen als een beest.
Vincent van Gogh aan Theo van Gogh, brief 857, circa 17 maart 1890Die tweede zin hoort erbij. Kort na het voltooien van kreeg Van Gogh opnieuw een aanval, waardoor hij weken niet kon werken. Het schilderij dat hij het rustigst noemde, ontstond vlak voor een van zijn zwaarste periodes.
Wat het Japanse voorbeeld met de compositie deed
Amandelbloesem heeft geen horizon en geen grond. De takken komen van buiten het doek naar binnen en lopen er aan de andere kant weer uit. De kijker ziet dus een uitsnede, geen boom.
Van Gogh verzamelde Japanse houtsneden. Het Van Gogh Museum bewaart er 512 uit zijn bezit. In die prentkunst loopt een tak of een figuur vaak door de rand van het beeld heen, terwijl de westerse schilderkunst het onderwerp juist binnen de lijst hield. Van Gogh nam die manier van kaderen over.
Hetzelfde geldt voor de scherpe omlijning van de bloesems. Het Van Gogh Museum presenteert die donkere contourlijnen niet als uitzondering in zijn werk, maar als een structurele ontlening aan de Japanse prent.
De achtergrond lijkt van een afstand een egaal vlak, maar dat is hij niet. Van Gogh gebruikte er een groot aantal verschillende blauwtinten in, die pas van dichtbij uit elkaar vallen.
Het doek meet 73,3 bij 92,4 centimeter en is uitgevoerd in olieverf op doek. Dat is geen bijzonder formaat: het is het standaardformaat waarop Van Gogh in deze jaren het vaakst werkte, hetzelfde als dat van en , die hij eveneens in Saint-Rémy schilderde. Het uitzonderlijke aan Amandelbloesem zit dus niet in de maat of in het materiaal, maar in de bestemming: dit werk was vanaf het begin voor iemand bedoeld en niet voor de verkoop.
Waarom Jo van Gogh-Bonger dit doek nooit verkocht
Van Gogh overleed op 29 juli 1890, vijf maanden na het voltooien van het schilderij. Zijn broer Theo stierf op 25 januari 1891, nog geen half jaar later. De verzameling ging over op Jo van Gogh-Bonger en op haar zoon, waarbij Jo het beheer voerde.
Jo van Gogh-Bonger heeft in de decennia daarna een aantal werken verkocht, en heeft er daarmee sterk aan bijgedragen dat het werk van Van Gogh bekend werd. Amandelbloesem hoorde niet bij wat zij weggaf.
Het doek hing eerst boven de piano in de huiskamer van Theo en Jo in Parijs. Nadat Jo na de dood van Theo naar Bussum was verhuisd, hing het in de slaapkamer die zij met haar zoon deelde. Het schilderij bleef dus bij het kind waarvoor het gemaakt was, ook toen alles eromheen werd verkocht.
In de collectie van willem. hoort Amandelbloesem bij de kunstdrukken naar het post-impressionisme, samen met ander werk dat Van Gogh in Saint-Rémy maakte.
Waar Amandelbloesem nu hangt
Het werk is onderdeel van de collectie van het Van Gogh Museum in Amsterdam, onder inventarisnummer s0176V1962. Vincent Willem van Gogh, het kind uit 1890, zou later dat museum oprichten. Het schilderij dat voor hem gemaakt werd, hangt daarmee in een instelling die aan hem te danken is.
Bronnen
- Van Gogh Museum, Amandelbloesem, collectiegegevens, inventarisnummer s0176V1962. vangoghmuseum.nl
- Van Gogh Museum, 5 dingen die je moet weten over Van Goghs Amandelbloesem.
- Vincent van Gogh aan Theo van Gogh, brief 857, Saint-Rémy-de-Provence, circa 17 maart 1890 (F671 · JH1891). vangoghletters.org
- Van Gogh Museum, de Japanse prentencollectie.
De werken uit dit verhaal, als oplageprint
